نت نویسی

نُت‌نویسی به هرگونه روشی برای ثبت نوشتاری آثار موسیقایی گفته می‌شود. گونه‌ها و روش‌های نت‌نویسی متفاوتی در طول تاریخ توسط فرهنگ‌ها و مردمان گوناگون به کارمی‌رفته‌اند به گونه‌ای امروزه نیز از روش‌های مختلفی برای نوشتن نت‌ها استفاده می‌شود.

در ایران قدیم، روش ابجدی برای نغمه و اوزان شعری و اتانین برای نوشتن وزن بکار می رفته است، عبدالقادر مراغه ای در کتاب کنزالتحف آثار خود را با همین روش نگاشته است.

گوئیدو د آرتزو (یا گوئیدو آرِتینوس یا گوئیدو موناکو) (از ۹۹۱ یا ۹۹۲ تا بعد از ۱۰۳۳)، نظریه‌پردازی در زمینه موسیقی بود که در قرون وسطی می‌زیست و اهل شهرِ ایالتی آرتزو در ایتالیا بود. از او به عنوان نمادگذار نت‌های موسیقی به صورت امروزی (یا نمادگذاری مدرن یا نمادگذاری استف) یاد می‌شود، که جایگزین نمادگذاری «نیومتیک» (نمادگذاری قدیمی) شد. نوشته او، «میکرولوگِس»، دومین مقاله شناخته شده در زمینه موسیقی در قرون وسطی بود.

او روشی را برای آموزش به سرودخوان‌ها ابداع کرد تا آن‌ها در زمانی کوتاه سرودها را یاد بگیرند. این روش خیلی زود در شمال ایتالیا زبانزد شد. هر چند این کار دشمنی و حسادت راهبان دیگر در صومعه را برانگیخت و او وادار شد تا به آرتزو برگردد، و در شهری زندگی کند که هیچ صومعه‌ای نداشت، اما گروهی بزرگ از آوازخوان‌های کلیسائی در آن شهر بودند که مربی آنها، اسقف تدالد، از گوئیدو برای رهبری آوازخوان‌ها دعوت بعمل آورد.

هنگامی که در آرتزو بود، روش‌های آموزش خود را توسعه داد، از جمله نمادگذاری استف و استفاده از «اوت – رِ- می – فا – سو – لا» (دو – رِ – می – فا – سو – لا) برای نت خوانی (و حفظ کردن نت‌ها). بخش‌های «اوت – رِ- می – فا – سو – لا» از شش بیت اول سرود «اوت کوئینت لاگزیس» گرفته شده‌است.

گوئیدو با ابداع «روش دستِ گوئیدو» اعتبار پیدا کرد، یک روش حفظی که بسیار مفید واقع شد. در این روش بندهای انگشتان، متناظر با نت‌های موسیقی در نظر گرفته می‌شوند (البته این روش را به‌طور کامل نمی‌توان به او نسبت داد چون تنها توضیحی ابتدایی دربارهٔ این روش از گوئیدو موجود است که نمی‌تواند سیستم هگزاکوردهای طبیعی، سخت و نرم را به‌طور کامل شرح دهد).
«میکرولوگِس» در زمانی نوشته شد که گوئیدو با گروه سرود کلیسائی آرتزو همکاری می‌کرد و به «تدالد» اهدا شد (که شامل روش‌های آموزشی بود که گوئیدو در آن زمان توسعه داد). خیلی زود «میکرولوگِس» توجه جان پاپ نوزدهم را به خود جلب کرد، او گوئیدو را به رم دعوت کرد و گوئیدو (به احتمال زیاد در سال ۱۰۲۸) به آنجا رفت اما بعلت بدن ناتوانش پس از مدت کمی به آرتزو بازگشت. در آن هنگام بود که او نامه‌ای به مایکل پامپوزا نوشت و در آن از روش حفظی «اوت – ر – می – فا – سو- لا» گفت. بعد از این زمان تنها اطلاعات اندکی از گوئیدو موجود است.

سیستم نمادگذاری کامپیوتری موسیقی گوئیدو و مسابقات بین‌المللی سرودهای چند صدائی گوئیدو با احترام به گوئیدو نامگذاری شده‌اند.[۱]

اگرچه فرهنگ‌های مختلف از روش‌هایی برای نگهداری ملودی‌ها و ریتم‌های موسیقی خود استفاده کرده‌اند اما این روش‌ها آن‌چنان پیچیده نبوده که امروزه بتوان به درستی موسیقی آنها را درک کرد. با این حال پایه‌های نت‌نویسی نوین غربی، ابتدا در اروپای قرون میانه زده شد که کلیسای کاتولیک برای حفظ یکپارچگی سرودهای مذهبی خود آن را بنیان گذاشت. سپس این نت‌نویسی در دوره‌های رنسانس و باروک و بعدها در دوره‌های موسیقی کلاسیک و رمانتیک گسترش یافته و کامل‌تر شد.

کلیدواژه‌های نت‌نویسی مدرن
در موسیقی امروز برای نت‌نویسی روش و اصول ویژه‌ای تعریف شده که برای آشنایی با آن اصول، آموختن مبانی زیر گام نخست است (برابرها برگرفته از فرهنگستان زبان فارسی هستند):

حامل (staff): خط‌های حامل، نگاره‌ای است برای نوشتن و خواندن خط موسیقی و دقیق تر از آن برای تعیین زیر و بمی نت‌های موسیقی که متشکل از چند خط (در خط امروزی پنج خط) همراستا با فاصله‌های برابر. هر یک از خط‌ها و هر فاصله بین دو خط جایگاه یک نت معینی است و نام نت‌ها از روی نشانه‌ای به نام کلید معین می‌شود که در ابتدای سمت چپ بردار قرار می‌گیرد. نت‌ها هر چه در محل پایین‌تری از بردار قرار بگیرند، صوتشان بم تر است.

کلید (clef): نشانه‌هایی که در آغاز خط‌های بردار جای می‌گیرند تا نام و سطح زیر و بمی نت‌ها را مشخص کند؛ که در پیانو دو کلید به نام‌های کلید فا و کلید سل وجود دارد که کلید سل زیر بودن و کلید فا بم بودن صدا را نشان می‌دهد.
مایه‌نما (key signature): مجموعه نشانه‌هایی که پس از کلید می‌آیند و مایه (تن موسیقی) را مشخص می‌کنند.
میزان‌نما (time signature): شماره‌هایی که پس از کلید و مایه‌نما نوشته می‌شوند و مشخص‌کننده تعداد ضرب در هر میزان و ارزش زمانی نسبی نت‌ها هستند.
خطوط افزوده (ledger lines): خطهای کوتاه در بالا یا پایین بردار تا نت‌های خیلی زیر یا خیلی بم روی آن‌ها نوشته شود.

خط میزان (barline): خط میزان، خطی که عمود برخطوط بردار، همه پهنای بردار را قطع می‌کند و میزان‌ها را از یکدیگر جدا می‌کند. این خطوط انوای مختلفی دارند که درادامه میخوانید.

دولاخط تکرار (Repetition): دو خط که یکی ظخیم تر است، و دو نقطه مقابل آن به معنی تکرار جمله موسیقی است. دولاخط پایان (Final): شبیه به دولاخط تکرار ولی دونقطه را ندارد و در پایان قطعه موسیقی قرار میگرید و بهمعنی پایاین موسیقی است.